U bent hier

Oranjerie - Kasteel Twickel,  Ambt Delden

Oranjerie - Kasteel Twickel

Oranjerie - Kasteel Twickel

Landgoed Twickel ligt in Oost-Nederland, vlakbij het stadje Delden en bezit een 18de-eeuwse oranjerie waar de kuipplanten en de historische collectie citrusbomen in de wintermaanden overleven.

Oranjebomen

De kern van het landgoed is kasteel Twickel, waarvan de bouwgeschiedenis teruggaat tot in de 14de eeuw. Rondom het omgrachte kasteel wordt in de loop der eeuwen een fraaie parkaanleg gecreëerd.
In de 18de eeuw is er al sprake van oranjebomen die op het voormalige bleekveld staan, rechts naast het kasteel net buiten de gracht. Deze oranjeboompjes staan in houten tobben en geven bittere sinaasappels (Citrus aurantium). Dat er in 1760 inmiddels ook een oranjerie op Twickel is gebouwd, blijkt uit een oude instructie aan de rentmeester waarin staat dat behalve de schoorstenen van het huis ook de schoorstenen van de oranjerie om de 4 maanden geveegd moeten worden.

Landschapsarchitect Zocher

Landschapsarchitect Jan David Zocher werkt van 1830-1835 aan de parkaanleg van Twickel en maakt tevens ontwerpen voor een verbouwing van de oranjerie. Hij breidt in 1833 de oranjerie uit met een vleugel en tussen 2 entreepartijen komt een bloemenkas. Later wordt de oranjerie nog enkele keren verbouwd, waarbij onder andere de bloemenkas verdwijnt en het gebogen middendeel nieuwe vensters krijgt.
De binnenzijde van de in baksteen opgetrokken oranjerie is gepleisterd met witte kalk, en de vloer is van Bentheimer zandsteen. Aan de rechterkant van de grote open ruimte bevinden zich een kleine keuken, toiletten en opslagruimte. De oranjerie werd vroeger verwarmd met kolenkachels. Tegenwoordig zorgt een centraal verwarmingssysteem daarvoor. De temperatuur van de oranjerie wordt op minimaal 8-10 graden Celsius gehouden.

Nationale Plantencollectie

Twickel bezit 29 oude citrusbomen en ruim 50 jonge bomen. De oudste zijn in 1798 aangekocht en komen van landgoed Oranjewoud bij Heerenveen. Enkele van deze bomen zijn inmiddels meer dan driehonderd jaar oud. Omdat ze genetisch zeer waardevol zijn, maken zij deel uit van de Nationale Plantencollectie. Behalve de Citrus aurantium heeft Twickel ook vele andere soorten en variëteiten in haar verzameling.

Kennisoverdracht

De kuipplantencollectie bestaat uit onder meer tientallen granaatappelbomen, bougainville, een thee- en koffiestruik, Chinese roos, palmen, camelia’s en agapanthussen. Het onderhoud van de collectie citrusbomen en kuipplanten vereist een zeer specialistische vakkennis en ervaring van de hoveniers: van snoeimethoden tot bemesting en verpotten. Het besef dat overdracht van deze kennis uitermate belangrijk is, leeft sterk op Twickel. Nieuwe tobben en kuipen worden naar traditioneel ontwerp gemaakt.

Jaarlijks ritme

In de nazomer worden alle bomen en planten in de oranjerie opgesteld om de koude herfst- en wintermaanden te overleven. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid van de tuinbaas van Twickel. Vroeger kostte dit een week tijd; met de moderne hulpmiddelen van tegenwoordig gebeurt het binnenzetten binnen één dag. Een aantal grote kuipen wordt op hoge plantentafels opgesteld om de ruimte binnen de oranjerie efficiënt te gebruiken. In december-januari worden de citrusvruchten geoogst. Na de IJsheiligen, medio mei, gaan alle bomen en planten weer naar buiten. Dit jaarlijks terugkerende ritueel, dat hier al 300 jaar in ere wordt gehouden, heeft op Twickel inmiddels geleid tot het ontstaan van vele tradities.

Theeschenkerij

Het interieurensemble wordt gekenmerkt door de functionele samenhang van alle individuele onderdelen (gebouw, interieur en plantencollectie, gelegen binnen een historische tuinaanleg en met behoud van de bijbehorende gebruiken) en de compleetheid en zeldzaamheid van het geheel. Sinds de jaren '90 van de vorige eeuw wordt de oranjerie in de zomerperiode tijdelijk in gebruik genomen als theeschenkerij.

Meer informatie

Bronnen

  • Brunt, A., J. Haverkate & L. den Ouden (2013). Twickel. Ambt Delden: Stichting Twickel
  • Geytenbeek, E. (1991). Oranjerieën in Nederland. Alphen aan den Rijn: Canaletto

Tekst: Mariël Kok

Foto’s: Wouter van der Sar

Reacties