U bent hier

Koetshuis & Stallen Kasteel Maarsbergen

Koetshuis & Stallen Kasteel Maarsbergen

Koetshuis & Stallen Kasteel Maarsbergen

Stallen en koetshuizen met paarden en rijtuigen zijn een zeldzaamheid sinds de opmars van de automobiel in de loop van de 20ste eeuw. Op landgoed Maarsbergen ligt een bijzondere schat, ontstaan toen jonkheer Karel Antoni Godin de Beaufort zich daar eind 19de eeuw vestigde.

Vochthuishouding

Wanneer Godin de Beaufort in 1882 Kasteel Maarsbergen betrekt, laat hij een voormalige boerderij in het park uitbreiden met stallen voor 5 paarden, een koetshuis voor 4 tot 5 rijtuigen en een woning voor de koetsier. De stallen en het koetshuis zijn uitgevoerd in baksteen en deels gepleisterd. 
In de tuigkast, een okergeel geschilderde open kast met gordijnen, hangen de tuigen. Deze zijn voorzien van messing beslag. De tuigenbokken zijn wit-blauw geëmailleerd om roestvorming door de vochtige tuigen te voorkomen. De vochtigheidsgraad in een koetshuis bedraagt circa 60%. Bij een veel lager gehalte zou het hout van de rijtuigen gaan krimpen en het leer uitdrogen, met grote schade tot gevolg. Dit is de reden dat koetshuizen weinig ramen hebben. De bakstenen muren zijn gepleisterd en net als het plafond wit gekalkt, zodat deze vocht kunnen opnemen en vrijgeven. Verder behoren tot de inrichting een dekenkast, een poetsbok en een bittenkast. Deze is afgesloten door een deur met een glazen ruit om roestvorming van de stalen paardenbitten, stangen en trenzen tegen te gaan.

Rijtuigenpark

De huishouding van de jonkheer is bescheiden van omvang. Zodoende is het aantal rijtuigen beperkt tot een landaulette, een Victoria, een jachtbrik, een 2-wielige dogcart en een arrenslee. In de landaulette kunnen 2 passagiers zowel dicht als open vervoerd worden. Het rijtuig is zwartblauw geschilderd en voorzien van gouden biezen, verwijzend naar de wapenkleuren van de jonkheren De Beaufort. Op de portieren is het alliantiewapen De Beaufort - Steengracht aangebracht. De landaulette is gebouwd door de Haagse firma M.L. Hermans & Co, een van de vaste leveranciers van het Koninklijk Staldepartement in Den Haag. De Victoria, zwartblauw met gele biezen, is te herkennen aan de huif die bij mooi weer opengeklapt kan worden. De imposante jachtbrik met gele wielen en afneembare knechtenbank is van het fabricaat B. Veth uit Arnhem zoals op de wieldoppen valt te lezen. Het beslag op de rijtuigen is messing, een goudkleurige koperlegering waarvan ook de lantaarns zijn gemaakt. Op een schraag leunen de beide bomen van de tweewielige dogcart.
Rond 1900 komt daar nog een Americaine bij, een geel geschilderd licht uitgevoerd vierwielig rijtuig afkomstig uit Amerika, waarmee de zoon des huizes, jonkheer Jan-Willem Godin de Beaufort (1877-1950) van zijn legerplaats Amersfoort regelmatig in volle vaart op en neer naar Maarsbergen rijdt. De arrenslede met bellenhanger is een geschenk van jonkheer Karel Antonie aan zijn fiancée, de jonkvrouw Cornelia Johanna Steengracht. Ten slotte bevat het koetshuis nog enkele ponyrijtuigen en een bokkenkar.

Zoals toen

Als de rijtuigen uit het dagelijks leven verdwijnen, blijft het koetshuis op Maarsbergen intact. De rijtuigen worden zorgvuldig onderhouden en beschermd tegen stof en vuil. De beige bokjassen met messing wapenknopen liggen in de mottenkist op zolder, net als de zwart zijden hoge hoeden met banden van goudgalon van de koetsiers. Wanneer de deuren een enkele maal open gaan, waant men zich in de periode rond 1900: alles staat er nog zoals toen. Alleen de paarden op stal zijn verjongd. Hiermee zijn de stallen van Maarsbergen een bijzonder kleinood waarbij nagenoeg niets is veranderd en niets is verdwenen of toegevoegd.

Meer informatie

Bronnen

  • Conijn, N. (2001). De stallen van Kasteel Maarsbergen. Van algemeen gebruik tot cultuurgoed. In H.C.M. Kleijn (red.). Interieurs belicht. Jaarboek Rijksdienst voor de Monumentenzorg (pp. 128-131). Zwolle: Waanders
  • Groningen, C.L. van (1999). De Utrechtse Heuvelrug. De Stichtse Lustwarande. Buitens in het groen. Zwolle: Waanders
     

Tekst: Claas Conijn

Foto’s: Ronald Tilleman

Reacties