U bent hier

Interview met: Paul en Fransje Thijsse, beheerders Kasteel Heeze.

Foto van de Grote salon, Kasteel Heeze (foto: Serge Technau)

Grote salon, Kasteel Heeze (foto: Serge Technau)

Kasteel Heeze is een van de 72  bijzondere toonbeelden op de lijst van interieurensembles in Nederland. Dit interview met beheerders Paul en Fransje Thijsse vond plaats op 9 februari  2016 en werd afgenomen door Rianne Walet in opdracht van de RCE in het kader van de inventarisatie van toonbeelden voor de lijst interieurensembles.

Kasteel Heeze wordt sinds 1760 bewoond door de familie van Tuyll van Serooskerken en is daarmee een van de laatste bewoonde kastelen in Nederland. Het geheel omgrachte kasteel in de nabijheid van de Strabrechtse heide heeft een veelal 18de eeuwse inrichting. Tegenwoordig is het kasteel opengesteld voor rondleidingen en sinds enkele jaren zijn er ook huwelijksvoltrekkingen mogelijk. Paul en Fransje Thijsse beheren al meer dan 4 jaar het kasteel.

Een gemiddelde werkdag van het beheerdersechtpaar begint met het openen van de poort en de deuren. Het kasteel wordt ’s avonds om veiligheidsredenen goed afgesloten, want er staat veel van waarde in het kasteel. Tegen 08.00 uur komt het personeel dat niet in vaste dienst is (behalve de tuinman). Er zijn veel vrijwilligers die in de loop van de ochtend binnenlopen. Fransje en Hans begeleiden de instandhouding, het onderhoud en het beheer van het interieur, maar ook van de buitenkant van het gebouw en van het groen. 

Hoe zijn jullie als beheerders bij Kasteel Heeze terechtgekomen?

“Door een kleine advertentie in NRC Handelsblad. We wisten toen nog niet om welk kasteel het precies ging, alleen dat het in Brabant lag. Dankzij mijn ervaring als gids bij Paleis Het Loo had ik al een voorliefde voor erfgoed en kunst en cultuur in het algemeen. Paul en ik zijn het avontuur aangegaan, eigenlijk zonder te weten wat ons te wachten stond.”

Fransje en Paul kenden het kasteel al wel: Fransje is geboren en opgegroeid in de buurt van Heeze. Zij hadden het kasteel alleen nog nooit bezocht.
Fransje en Paul hebben vooralsnog voor een periode van vijf jaar gekozen om zij geen idee hadden waar ze precies aan begonnen. Maar de tijd was rijp voor een avontuur: ze waren net gepensioneerd en de kinderen hadden nog geen kleinkinderen. Hun oudste kind is onlangs getrouwd op Kasteel Heeze. 

Wat betekent het kasteel voor jullie? 

“Het kasteel neemt een belangrijke plaats in ons leven in. Het wonen op een kasteel vereist een speciale manier van leven. Hieraan hebben we ons moeten overgeven. Je moet niet de uren gaan tellen die je wilt werken; de woning is niet ‘gelikt’ en niet van deze tijd. 
Daarnaast moet je houden van de spullen in het kasteel, de historie, en daar met veel geduld en passie omgaan. Je moet beseffen dat je hier slechts een aantal jaren bent, als passant, dus je moet het goed door kunnen geven en het niet willen veranderen naar eigen smaak. Niet je eigen visitekaartje af willen geven.”

Het lijkt aan de buitenkant een idyllisch sprookje, maar het is een zakelijk bedrijf dat gerund moet worden. Dat betreft onder andere het aansturen van vrijwilligers (textielrestauratoren, schilders, gidsen, duivenvoerders, (moes)tuinmannen, technische klusjesmannen, timmerman, stratenmakers etc.), het verwerken van aanvragen voor rondleidingen, het aansturen van huwelijksceremonies (en in de gaten houden of bezoekers niet hun tassen op de meubels leggen die daardoor beschadigd kunnen worden), het opleiden van nieuwe gidsen, pr (persberichten uitsturen) en het contact houden met het dorp (de meeste vrijwilligers komen uit het dorp).

Het aansturen van de vrijwilligers kost veel tijd en aandacht

“Je maakt veel uren en je moet altijd beschikbaar zijn. Als je in het rondleidingenseizoen komt, van 1 mei tot 1 oktober, dan moet je daar als beheerder bij zijn. Kaartjes verkopen, zorgen dat alles netjes is, bloemen uit de tuin neerzetten, gasten verwelkomen. In het seizoen ben je zeven dagen per week op het kasteel. Dus je kan alleen met vakantie in de winter. Je moet je er echt helemaal aan overgeven.”

Fransje en Paul functioneren in een netwerk van kasteelbeheerders die jaarlijks bij elkaar komen. Het uitwisselen van ervaringen is voor iedereen nuttig en bovendien komen zij daardoor ook nog eens op de mooiste plekken.

Waaraan kunnen andere beheerders een voorbeeld nemen wat betreft beheer en behoud/omgang met het kasteel en de collectie?

“Wij zijn heel veel en heel zorgvuldig met het interieur bezig en daarvoor is veel belangstelling. 
Daarnaast is onze aanpak van restauratie redelijk uniek in Nederland. Bij ons wordt veel gerestaureerd door vrijwilligers, maar wel altijd onder leiding van een professional. Daarmee wordt  resultaat volgens de normen gegarandeerd en kunnen we de kosten in de hand houden. Dat is begonnen met textielrestauratie en wordt nu doorgetrokken naar andere gebieden, zoals het schilderen van de hekken. We hebben geleerd dat als je goedbedoeld vrijwilligers iets laat restaureren, je het risico loopt dat iets onomkeerbaar beschadigd raakt. 

Tot een aantal jaren geleden werd textiel nog gewoon vervangen. Maar dan is het object niet meer authentiek. Als je een ensemble wilt behouden, dan moet je goed onderhoud plegen. Om die reden conserveert het kasteel het textiel, zoals de gordijnen, zelf. Het is daarbij te duur om alleen maar professionals in te zetten, dus samen met vrijwilligers.”

Fransje en Paul hebben goed contact met de Interieurwacht Brabant. Zij komen regelmatig om adviezen te geven over wat onderhoud/zorg behoeft. “Dat zou eigenlijk in elke provincie moeten zijn. Moet landelijk worden ingevoerd.”

Kunnen jullie iets vertellen over de meerwaarde van het geheel? Op welke manier(en) komt deze meerwaarde bij Kasteel Heeze tot uiting? Hoe ervaren de bezoekers dit?

“Het kasteel als ensemble geeft een geweldig goed beeld van de tijd waarin het gemaakt is: bezoekers kunnen zien en ervaren hoe het leven toen was in deze kringen. Bijvoorbeeld in de blauwe kamer: deze werd voor meerdere doeleinden gebruikt zoals slapen, toilet, eten, kleding opbergen. Vroeger kostte het veel energie om alle kamers te verwarmen, dus werd zoveel mogelijk in één kamer verbleven. Daarnaast zijn alle spullen goed bij elkaar gezet, zodat het bij elkaar past en een eenheid vormt. Uren waren vroeger nog niet zo kostbaar om iets moois te maken.”

Hoe reageren bezoekers op Kasteel Heeze? Hoe wordt het kasteel en de inrichting ervan door hen ervaren? Is er een verschil merkbaar bij het bezoek aan het slot Eymerick (het oude kasteel) en het Kasteel?

“Bezoekers zijn allemaal even enthousiast. Ze hebben zich van te voren niet gerealiseerd dat het zo mooi is en vinden het bijzonder om door een huis te lopen dat nog bewoond wordt, het is geen museum. En het is vooral bijzonder dat het nog zo compleet is gebleven en dat het hier zo schoon is. Bezoekers denken dat het heel deprimerend is omdat het zo oud is. 

Het verschil tussen het oude en het nieuwe kasteel is dat het oude kasteel niet is ingericht. Dat is een hele andere ervaring. Een Middeleeuws kasteel werd immers niet gebouwd om luxe in te wonen, maar om je te verdedigen tegen gevaar. Pas later kwam het idee van mooi wonen: daar is het nieuwe kasteel een toonbeeld van.

Als je Heeze vergelijkt met kasteel in Geldrop (ook van de familie) dan is dat ook een wereld van verschil. Geldrop is voor een symbolisch bedrag verkocht aan de gemeente en het interieur is er uitgehaald – door de familie meegenomen en verkocht. Er staat dus niets meer in het kasteel: er is geen hart meer. Dan zie je het contrast: in kasteel Heeze ademt alles de sfeer van de familie. 

Kasteel Heeze heeft geen conservator, Dat is soms een gemis, maar ook een zege. Het kasteel is, zoals al eerder gezegd, ook geen museum, dus je hoeft niet aan bepaalde regels te voldoen zoals bordjes, bepaald of een minimaal aantal bezoekers per jaar, of een strikt klimaat. Maar er wordt wel per kamer afgestemd wat deze aankan. Want het slijt natuurlijk wel. Bijvoorbeeld de Deventer tapijten waar iedereen overheen loopt. Daarom liggen op sommige plekken lopers om het te beschermen. Geleidelijk kregen we dankzij de Interieurwacht meer aandacht voor het interieur. Dat hebben we snel en grondig opgepakt en de eigenaar wil graag dat we op deze voet doorgaan.”

Wat betekent Kasteel Heeze voor de omgeving?

“Het kasteel maakt het dorp tot het mooie dorp dat het is en  geeft Heeze ook bekendheid.
Het is de rol van de beheerder om als een soort ambassadeur een brug te slaan tussen het kasteel en het dorp.”

Kunnen jullie een of meer voorwerpen in het kasteel noemen, waar de bezoekers tijdens de rondleidingen veel belangstelling voor hebben?

“Dat zijn vooral de wandtapijten, de badkamer en een bijzondere geldteller uit 1900 die werd gebruikt voor uitbetalen van salarissen. En de blauwe kamer, als ensemble. Daar kunnen de vrijwilligers heel veel over te vertellen. De kamer is zo oud: ‘je durft er bijna geen adem te halen, zo bang ben je dat het beschadigd wordt’. Ook de muziekkamer. “

Is er een object dat voor jullie als beheerders extra betekenis heeft?

“De eetkamer en het serviesgoed, en de bibliotheek. In de bieb zijn de oude, bruine kasten vervangen door lichtere, witte kasten door wijlen barones senior (vrouw van baron senior die er nog woont). Zij vond ze te donker. De huidige kasten zijn door een architect ontworpen. Enerzijds is het jammer dat de oude sfeer nu verloren is gegaan, maar anderzijds geeft het zo ook een beeld van de bewonersgeschiedenis.”

Wat is de jongste toevoeging aan het interieurensemble?

“De bibliotheek en de keuken. Zij zijn in de jaren zestig geworden zoals ze nu zijn.”

Waarom is het belangrijk dat het kasteel samen met de collectie in stand wordt gehouden en voor wie?

“Voor de baron junior en voor de huidige generatie als contrast van nieuwbouw. Om te kunnen zien hoe het ooit geweest is, voor ons historisch besef. We staan  ervan te kijken hoe weinig historisch besef de doorsnee Nederlander heeft. Dit is ook de reden waarom alle eindgroepen van de basisscholen gratis rondgeleid worden.”

Uit welke werkzaamheden halen jullie de meeste voldoening? Waarom?

“Vooral uit al het restauratiewerk dat het gebouw betreft.” (Paul)
 “Uit het organiseren van goede rondleidingen en als je dan van derden hoort dat ze kwalitatief goed zijn. En uit de textielrestauratie en eigenlijk alles wat met het interieur te maken heeft.” (Fransje)

Lees ook het verhaal achter Kasteel Heeze en beijk de prachtige foto's.

Reacties