U bent hier

Fundatie van Renswoude, Utrecht

Fundatie van Renswoude

Fundatie van Renswoude

In het internaat  van de Fundatie van Renswoude kregen ‘élèves’ hoger onderwijs in technische vakken. Pupillen wonen er niet meer, maar in de collegezaal vinden nog jaarlijks vergaderingen van regenten plaats en in de Regentenzaal wordt in de 18de-eeuwse ambiance gedineerd.

Opleiding uit legaat

In 1754 overlijdt Maria Duyst van Voorhout, Vrijvrouwe van Renswoude, op 92-jarige leeftijd. Zij is de laatste telg van de vermogende familie Duyst. Haar enig kind uit het huwelijk met F.A. baron van Reede is al jong gestorven. Het grootste deel van haar enorme vermogen laat zij na aan 2 weeshuizen en een tehuis voor arme kinderen. Het is haar wens om ‘schrandere’ jongens een hogere opleiding te geven in kunstzinnige en technische vakken. Het kapitaal wordt ondergebracht in een fundatie die opleidingsinternaten start in Utrecht, Delft en Den Haag. 
De Utrechtse regenten geven opdracht tot de bouw van een prestigieus huis naast het Agnietenklooster. Daar komen de leerlingen te wonen – naar de mode van die tijd in het Frans ‘élèves’ genoemd – samen met een Binnenvader en Binnenmoeder. Zij krijgen er onderwijs in vakken als waterbouw, wiskunde en landmeetkunde.

Strenge voorgevel

De Utrechtse steenhouwer Joan Verkerk ontwerpt het voorname gebouw met strenge, hardstenen voorgevel en modieus vormgegeven interieur, uitgevoerd in de zwierige rococostijl uit het midden van de 18de eeuw. Door de eeuwen heen is het gebouw nauwelijks veranderd. Het vertelt ons het verhaal van de Fundatie van Renswoude. De centrale gang is gedecoreerd met stucwerk waarin attributen zijn verwerkt die bij de studievakken horen. 

Regentenportretten

In de kamer linksvoor, het vroegere wiskundelokaal, hangen regentenportretten, die leerlingen hebben geschilderd als examenstukken. Ook hangen er portretstudies die ze van elkaar maakten. Op het schoorsteenstuk, een meesterproef, zijn de leerlingen in hun blauwe uniform te zien. 

Collegezaal

Aan het einde van de gang ligt de collegezaal, die in 1937 is heringericht. Hier prijken 2 grote 17de-eeuwse  groepsportretten van de regenten van het voormalige Stadsambacht kinderhuis, dat naast de Fundatie ligt. Waarschijnlijk hangen de schilderijen hier sinds 1830. Het trappenhuis leidt onder meer naar een 18de-eeuwse keuken met inventaris, in het souterrain. 

Uitbundige rococostijl

Terug in de centrale hal voert een eikenhouten trap met fraai gesneden balusters  naar de bel-etage met de regentenzaal. Het is een van de belangrijkste en best bewaard gebleven rococo-interieurs in Nederland. Overal – op de wanden, de spiegels, de schouwpartij,  de kooflijst en het plafond – zien we de karakteristieke asymmetrische schelpmotieven: rocailles. Boven de schouw een geschilderd schoorsteenstuk met het portret van Maria Duyst van Voorhout. 

Chinees porselein

In de ingebouwde wandkasten zijn 2 18de-eeuwse tafelserviezen van Chinees porselein uitgestald. Ook het meubilair is grotendeels in de uitbundige rococostijl. Boven een commode, in een vergulde lijst bekroond met apparatuur uit de onderwezen vakken, prijken de wapens van de heren regenten. Verder is er allerlei achttiende-eeuwse gerei te zien, waaronder tafelzilver, lesboeken, pijpen van de regenten en doosjes met fiches die de heren aan de speeltafels gebruikten. 

In originele staat

Het ensemble van architectuur, afwerking en inventaris uit de 18de eeuw is grotendeels in originele staat bewaard gebleven. Gaandeweg is de inboedel verrijkt met bijzondere objecten, waaronder meesterproeven van leerlingen. Sinds 1922 wonen er geen pupillen meer, maar in de geest van Maria van Duyst verstrekt de Fundatie nu beurzen aan talentvolle studenten. 
Jaarlijks vindt in de collegezaal de ‘vergadering van regenten’ plaats, waarna het gezelschap in de regentenzaal dineert met het 18de-eeuwse servies. Om het onderhoud en de exploitatie van het monument te bekostigen, verhuurt een stichting de binnenruimtes voor bijzondere gelegenheden. Zo blijft het fonds van de Fundatie geheel bestemd voor  de doelstelling van de Vrijvrouwe.

Meer informatie

Bronnen

  • Vries, J. de (2004). De Utrechtse Fundatie van Renswoude. Het gebouw, de inrichting en de inventaris. Utrecht: Matrijs
  • Burkom, F. van, K. Gaillard, E. Koldeweij e.a. (Red.) (2001). Leven in toen. Vier eeuwen Nederlands interieur in beeld (pp. 116-117). Amsterdam-Zwolle: Stichting Manifestatie Historisch Interieur

Tekst: Jaqueline von Santen

Foto’s: Ronald Tilleman

Reacties