U bent hier

Crematorium Westerveld, Driehuis

Crematorium Westerveld

Crematorium Westerveld

Op de begraafplaats Westerveld in het Noord-Hollandse Driehuis staat het 1ste crematorium van Nederland, in 1913 ontworpen door Marius Poel. Het is een interieurensemble van esthetische en cultuurhistorische kwaliteit.

Baanbrekers

De 1ste crematie vindt plaats op 1 april 1914; het betreft het stoffelijk overschot van dr. C.J. Vaillant, voorzitter van de Vereeniging voor Facultatieve Lijkverbranding (opgericht in 1874). Deze vereniging is opdrachtgever van het gebouw en strijdt voor de invoering van crematie in Nederland. Na de eerste plechtigheid in het nieuwe gebouw wordt cremeren onder voorwaarden gedoogd. Architect Willem Dudok ontwerpt vanaf 1925 opeenvolgende uitbreidingen. Pas na de Tweede Wereldoorlog wordt lijkverbranding in de begrafeniswet opgenomen en worden ook elders crematoria gebouwd.

Koepelgebouw

Het crematoriumcomplex heeft een opvallende en hoogwaardige architectonische vormgeving in een tijd dat cremeren nog als een onwaardige vorm van lijkbezorging wordt gezien. Het gebouw rijst met een koepel hoog op uit het duinlandschap. Een hoge trappartij geeft toegang. Het interieur van de aula wordt bepaald door het grote koepelgewelf en de bekleding van wit geaderd marmer: van elk paar panelen is de een het spiegelbeeld van de ander – als een open boek. Het interieur wordt in 1927 en 1939 door Dudok gemoderniseerd. Van zijn hand zijn onder meer de 2 rijen vaste houten banken met kussens. Het gangpad is voorzien van een bijpassend vloerkleed.

Columbaria

Onder de aula bevindt zich het 1ste columbarium van Nederland. Het is een gesloten ruimte waar de urnen in 397 nissen langs de wanden worden bewaard. Het lijkt geïnspireerd op de ondergrondse begraafplaatsen uit de oudheid. Zwart granieten urnen in klassieke vormen en met gouden belettering herbergen de asbussen van vooraanstaande figuren uit de culturele, politieke en maatschappelijke bovenlaag van Nederland. Eén messing urn, die van de voorvechter dr. Vaillant, springt eruit.

Het 1ste crematorium staat in verbinding met de uitbreidingen. Het 2de gebouw uit 1926 heeft een hoefijzervormig columbarium met een zogenoemd impluvium, een vijverpartij, en een columbariumgalerij met binnentuin. Beide columbaria bevatten urnen en zitmeubelen ontworpen door Dudok.

Uniform ontworpen

Het derde columbarium en een nieuwere aula dateren uit 1937-1939. In de uitbreidingen staan diverse beeldhouwwerken en individuele urnenmonumenten van bekende beeldhouwers, zoals H.A. van den Eijnde en J. Richters. Maar het bijzondere karakter van deze vertrekken wordt toch in belangrijke mate bepaald door de regelmaat van de per ruimte uniform ontworpen urnen van de hand van Dudok en W.C. Brouwer. Opvallend is hoeveel er van de oorspronkelijke interieurs bewaard is gebleven, van de urnen tot de hoogwaardige inrichting en afwerking. Ook vormt het een ensemble van onschatbare architectuurhistorische en documentaire waarde.

Keuzevrijheid voorop

Het ensemble blijft niet beperkt tot de interieurs en de aanwezige roerende onderdelen, maar strekt zich uit over een aantal gebouwen die weer zijn verbonden met de omliggende urnentuinen, de begraafplaats en het omringende landschap. Tegenwoordig bevat Westerveld maar liefst 6 columbaria, die in karakter en beleving sterk verschillen. Sinds 2004 zijn begraafplaats Westerveld en crematorium Velsen samengevoegd en is de officiële naam Begraafplaats & Crematorium Westerveld. In het moderne beheer staat individuele keuzevrijheid nog steeds voorop, naast de zorg voor het behoud van het monumentale ensemble. Men verwoordt dit met: alles is mogelijk op Westerveld, alleen niet overal.

Meer informatie

Bronnen

  • Erp, R. van, H. Keizer & T. de Natris (2013). Westerveld. 125 jaar begraafplaats, 100 jaar crematorium. Den Haag: Facultatieve Media
  • Bergeijk, H. van (1995). Willem Marinus Dudok. Architect-stedenbouwkundige 1884-1974. Naarden: V+K Publishing

Tekst: Daniëlle Takens
Foto’s: Wouter van der Sar

Reacties