U bent hier

Bibliotheca Thysiana, Leiden

Bibliotheca Thysiana

Bibliotheca Thysiana

Wie het interessant vindt een 17de-eeuwse boekenmolen te zien, gaat naar de 17de-eeuwse bibliotheek van Johannes Thysius in Leiden. De bijzondere oude boeken zijn nog altijd voor wetenschappelijk onderzoek beschikbaar.

Nalatenschap

De Leidse jurist Thysius overlijdt in 1653. De 31-jarige vrijgezel heeft zich ten doel gesteld om een van de grootste particuliere bibliotheken van zijn tijd bijeen te brengen, een verzameling die volgens zijn testament vervolgens bewaard moet worden ‘tot publycque dienst der studie’, dat wil zeggen als een openbare bibliotheek op alle gebieden van kennis en wetenschap. Kort daarop ontwerpt de Leidse stadsarchitect Arent van ’s Gravesande het bibliotheekgebouw aan het Rapenburg, dat in 1657 wordt opgeleverd. Paradoxaal genoeg komt het juist door geldgebrek en verwaarlozing dat gebouw en collectie nagenoeg intact bewaard zijn gebleven. 

Woonvertrekken

Het gebouw, opgetrokken in de stijl van het Hollands classicisme, bestaat op de begane grond uit een voorname entreehal met dubbele opgaande trap en de voormalige woning van de ‘custos’, de huisbewaarder. Op de 1ste etage bevindt zich de bibliotheekzaal. De woning beneden is bij de laatste restauratie enigszins aangepast voor algemeen gebruik, maar beschikt nog over originele elementen als een bedstee en schouw. Ook zijn hier enkele authentieke meubelstukken bewaard, zoals een lessenaar en een atlaskastje uit omstreeks 1680, waarin de befaamde wereldatlas van Blaeu wordt bewaard. In de achterkamer hangt bovendien een portret van de stichter, geschilderd kort na diens overlijden door Jan IV de Vos.

Bibliotheekzaal

De ruime en lichte, op het noorden gerichte bibliotheekzaal heeft haar 17de-eeuwse uiterlijk nagenoeg geheel behouden. Bij restauraties in de 20ste eeuw zijn latere toevoegingen als een afgeschoten ruimte voor de curatoren, en een 19de-eeuwse trap naar de zolder verwijderd. De leestafel, balustrade, boekenkasten en archiefkast met familiewapen behoren tot de oorspronkelijke inrichting. Bijzonder is de aanwezigheid van een houten, nog werkende boekenmolen, die in 1649 in het kasboek van Thysius wordt vermeld als ‘1 omgaende lessenaer van 4 pulpitrums’, aangeschaft voor 20 gulden. Het verder zeer sobere interieur wordt verlevendigd door een rood geschilderde feniks op de boekenkast tegen de achtermuur. De herkomst is onduidelijk, maar de aanwezigheid kan wellicht symbolisch worden uitgelegd in het licht van wat de essentie van een bibliotheek is: een plaats waar kennis voortdurend wordt ‘wedergeboren’. 

Boekencollectie

Minstens zo belangrijk is de boekencollectie van Johannes Thysius. Deze bestaat uit maar liefst 2500 banden en is gericht op allerlei wetenschappen, van theologie tot astronomie en geschiedenis tot medicijnen. Ook kennisterreinen die wij nu niet meer serieus nemen, zoals alchemie, sterrenwichelarij en handleeskunde zijn vertegenwoordigd. 

Voor onderzoek beschikbaar

De Bibliotheca Thysiana is een van de 1ste als zodanig ontworpen bibliotheekgebouwen van Nederland. Door een gelukkig toeval zijn gebouw en collectie nagenoeg compleet overgeleverd. Zij stellen ons in staat te onderzoeken welke boeken in de 17de eeuw tot de kern van de wetenschap behoorden en hoe zij werden bewaard en gebruikt. Het gebouw is sinds 1997 eigendom van de Vereniging Hendrick de Keyser. De collectie wordt nog altijd beheerd door het Legatum Thysianum, dat Johannes Thysius zelf instelde. De boeken zijn via de Leidse Universiteitsbibliotheek voor onderzoek beschikbaar. Op aanvraag verzorgen de curatoren rondleidingen.

Meer informatie

Bronnen

  • Hoftijzer, P.G. (2008). Bibliotheca Thysiana: ‘Tot publijcke dienst der studie’. Leiden: E.J. Brill
  • Mourits, E.V.M. (2016). Een kamer gevuld met de mooiste boeken. De bibliotheek van Johannes Thysius (1622-1653). Nijmegen: Vantilt
  • Hendrickdekeyser.nl

Tekst: Paul Hoftijzer

Foto’s: Wouter van der Sar

Reacties